Suprasegmentaal
Suprasegmentaal = aspecten die boven de individuele klank uitstijgen
- klemtoon
- lengte
- prosodie / intonatie
- toonhoogte
Suprasegmentaal: klemtoon, lengte…
![]()
IPA suprasegmentals
Suprasegmentaal: klemtoon, lengte…
Klemtoon (stress): prominentie van bepaalde lettergrepen
- primair [ˈ]
- secundair [ˌ]
- geen klemtoon []
Suprasegmentaal: klemtoon, lengte…
Lengte
- heel lang (relatief) [ː]
- beetje langer [ˑ]
- heel kort [ ̆ ]
bv. Nederlands
< mesje> / <meisje >
[mɛʃə] / [ˈmɛː.ʃə]
Splitsen van lettergrepen [.]
Splitsen van prosodische units
- korte splitsing [ | ]
- lange splitsing [ ‖ ]
Jack,
preparing the way,
went on.
[ˈdʒæk | pɹəˌpɛəɹɪŋ ðə ˈweɪ | wɛnt ˈɒn ‖ ]
Upstep en downstep
-
Japanese (Dingemanse & Akita 2017:11)
gaɾeki-toka-ga ꜛjɯ:k:ɯɾiꜛ ko: ɯgoi-te i-te
debris-etc-NOM IDEO like.this move-CONJ be-CONJ
“things like debris moved sloowly”
-
Japanese (Dingemanse & Akita 2017:11)
soʃite mata ꜜgagagagagagagaꜜ-to ɕik-ɯ-no-ga
and again IDEO-QUOT draw-NPST-NMLZ-NOM
“and drew back with a rattling sound”
Lexicale toonhoogte: Chao systeem
![]()
5 niveaus van tonen
Lexicale toonhoogte: Mandarijn vs. Kantonees
Mandarijn
- mā [ma ˥] 媽
- má [ma ˧˥] 麻
- mǎ [ma ˨˩˧] 馬
- mà [ma ˦˩] 罵
- ma (“neutrale toon”) 嗎
Kantonees
- \(si^1\) [siː ˥] 詩
- \(si^2\) [siː ˧˥] 史
- \(si^3\) [siː ˧] 試
- \(si^4\) [siː ˨˩] 時
- \(si^5\) [siː ˩˧] 市
- \(si^6\) [siː ˨] 是
- \(sik^{7|1}\) [sɪk̚ ˥] 識
- \(sik^{8|3}\) [sɛk̚ ˧] 刺
- \(sik^{9|6}\) [sik̚ ˨] 食
Broad en narrow transcriptie
Fonetische transcriptie kan zo dicht mogelijk bij de echte uitspraak weergegeven worden (narrow) of eerder summier fonetisch (broad)
→ Doe je best om zo narrow mogelijk te transcriberen met de elementen die we tot nu toe gezien hebben.
The farmer kissed the duckling.
[ðə ˈfɑːmə ˈkɪst ðə ˈdʌklɪŋ]
BROAD
The farmer kissed the duckling.
[ðə ˈfãːmə ˈk̟ʰɪst̚ ðə ˈdʌkl̴ɪ̃ŋ̟]
NARROW
Akoestische fonetiek
Geluid = trillingen van lucht
→ minimale veranderingen luchtdruk, opgevangen door menselijk oor
→ geluidsgolven
Trillingen beschrijven
1. amplitude
- grootte van de trilling
- waargenomen als luidheid
- uitgedrukt in decibel (dB)
- hoe meer dB hoe luider
2. frequentie
- aantal trillingen / tijdseenheid
- waargenomen als toonhoogte
- uitgedrukt in hertz (Hz)
- hoe meer Hz hoe hoger
Trillingen en golven
De trillingen volgen een longitudinale golf (sinusgolf)
![]()
Bron: Daniel Russell
Geluidsgolven: sinusgolf
![]()
Bron: https://home.cc.umanitoba.ca/~krussll/phonetics/acoustic/acoustic.html
Geluidsgolven: amplitude
![]()
Geluidsgolven: amplitude en frequentie
Menselijke spraak = complexe golven
De geluidsgolven van menselijke spraak zijn complexe golven
![]()
Soundwave “taalkunde” met Praat
Analyse van complexe golven met Fourier-analyse
![]()
Analyse van complexe golven met Fourier-analyse
Fourier-analyse: complexe golven = optelsom van enkelvoudige golven
Deze complexe golf bestaat eigenlijk uit drie golven
![]()
Bron: https://home.cc.umanitoba.ca/~krussll/phonetics/acoustic/acoustic.html
Analyse van complexe golven met Fourier-analyse
Dit kan samengevat worden als:
| rood |
100 Hz |
30 dB |
| blauw |
200 Hz |
10 dB |
| groen |
300 Hz |
20 dB |
Analyse van complexe golven met Fourier-analyse
Analyse van complexe golven met Fourier-analyse
Samengevat in een spectrumdiagram of amplitudespecrum:
x-as toont frequentie, y-as toont amplitude
![]()
Spectrogram
Spectrumdiagrammen tonen complexe golven op een heel kort stukje tijd.
Maar wanneer je spreekt veranderen de geluiden (= golven) constant.
Om dat weer te geven gebruiken we een spectrogram.
→ x-as: tijd (s)
→ y-as: frequentie (Hz)
→ intensiteit kleur: amplitude (dB)
Spectrogram
![]()
Spectrogram van “taalkunde”
![]()
“taalkunde” spectrogram
Harmonischen, grondtoon, boventonen
Herinner je: een complexe golf bestaat uit verschillende golven (“harmonischen”)
- golf met de laagste frequentie de grondtoon of fundamentele frequentie
- andere golven zijn de boventonen, ook wel formanten genoemd
![]()
Smalband - breedband
Twee types spectrogrammen
- smalband: resolutie frequentie goed, tijd slecht
- breedband: resulutie tijd goed, frequentie slecht
(Smalband kom je eigenlijk zelden tegen in the wild)
Meer?
Zelf experimenteren?
